Rodzina pszczela to superorganizm

Rodzina pszczela to superorganizm

„Jedna pszczoła bowiem jest niczym, cząstką tak małą, że całkiem pozbawioną znaczenia, natomiast razem z innymi jest wszystkim. Bo razem stanowią pszczelą rodzinę”. Maja Lunde autorka książki „Historia pszczół”

Każdy organizm żywy, w tym również pszczoła składa się z podstawowego budulca jakim jest materia i energia. O tym jak organizm funkcjonuje decyduje zawarta w kodzie genetycznym informacja o wszystkich cechach jakimi charakteryzuje się dany osobnik. Wielkość, wygląd zewnętrzny, budowa organów wewnętrznych, sposób poruszania, pobieranie pokarmu czy rozmnażanie o tym decyduje zapis w kodzie DNA. Każda komórka ciała organizmu zawiera wszystkie informacje potrzebne do realizacji poszczególnych zadań. Rodzaj Apis  (pszczoła) cechuje polimorfizm, czyli występowanie trzech postaci pszczół. Dwie postacie to samice zawsze obecne w rodzinie pszczelej. Matka (królowa) – samica płodna i pszczoła robotnica – samica bezpłodna. Samice – matki i robotnice rozwijają się z jaj zapłodnionych, co oznacza, że połowa materiału genetycznego pochodzi od matki (jajo), a druga połowa od samca (plemnik). Dzięki temu samice mają podwójny zestaw chromosomów w których zlokalizowane są geny. Organizmy takie nazywamy diploidalnymi. Matka pszczela ma tu znaczenie decydujące, gdyż tylko ona odbywa lot godowy i następnie składa zapłodnione jaja. Niektórzy nazywają matkę pszczelą „maszyną do składania jaj”. Rola matki nie kończy się na tym ponieważ poprzez wydzielane hormony reguluje rozwój i przebieg prac rodziny pszczelej. Trzecia postać pszczoły pojawiająca się w rodzinie okresowo to samiec (truteń). Trutnie rozwijają się z jaja niezapłodnionego (partenogeneza) mają więc tylko jeden zestaw chromosomów. Wytwarzane przez trutnia plemniki są identyczne, gdyż mają takie same geny jak jajo z którego powstał. Z genetycznego punktu widzenia truteń jest nośnikiem genów matki. Tylko dzięki zapłodnieniu przez trutnia a najlepiej jeżeli jest ich kilka lub kilkanaście matka pszczela ma szansę na złożenie zapłodnionych jaj, a przez to gatunek może być przedłużany i ewoluować. Liczba trutni w rodzinie pszczelej może osiągnąć około 2000 osobników,  gdy w tym samym czasie liczba robotnic osiąga 60000 -80000 osobników i tylko jedna matka. Trutnie są karmione i pielęgnowane przez robotnice. Po okresie rozrodczym robotnice usuwają je z rodziny i trutnie giną.

Pszczoły miodne pojawiły się na Ziemi wkrótce po wynalezieniu przez rośliny okrytozalążkowe kwiatów, które ktoś musiał zapylać. Naukowcy szacują ten czas na około 100 mln lat temu. Już przed wiekami ludzie zauważyli, że rodzina pszczela jest to wyjątkowo skomplikowany twór o szczególnych cechach. Dlatego też wiele ludów miało szczególny szacunek dla tych niezwykłych owadów.
Według mitologii egipskiej pszczoły to łzy boga Ra. Koran też określa pszczoły jako owady święte. Grecka królewna Melissa (co znaczy „pszczoła”) karmiła Zeusa miodem, za co w nagrodę została przemieniona w pszczołę. Według starożytnych Greków, na wargach Pindara i Platona przysiadały pszczoły, czyniąc ich bardziej wymownymi od innych mówców. W latach 70-tych XX wieku uczeni zaczęli dokładnie obserwować i badać zachowanie rodzin pszczelich , które wskazują na analogię do wysoko zorganizowanych kręgowców jakimi są ssaki. Do tych najważniejszych cech należą:

  • karmienie,
  • opieka nad potomstwem, 
  • mała liczba wydanego potomstwa, 
  • stałocieplność, 
  • niezależność od zewnętrznych warunków środowiska, 
  • zdolność uczenia się i poznawania 
  • oraz komunikacja sensoryczna

 Z tych powodów rodzina pszczela od wieków traktowana jest jak superorganizm, czyli organizm w którym pojedyncze jednostki (matka, robotnice i trutnie)nie są w stanie samodzielnie egzystować. Podobnie jak organ wyodrębniony z ciała ssaka. Osobniki pozbawione opieki rodziny wkrótce giną. Pszczoły podobnie jak ssaki swoje młode karmią mleczkiem. Mleczko pszczele analogicznie do mleka ssaków zawiera substancje odpornościowe i składniki mineralne niezbędne dla rozwoju młodego pokolenia. Pszczoły podobnie jak ssaki wydają małą liczbę potomstwa. Chodzi tu oczywiście o płodne matki, których rodzina pszczela w sezonie wytwarza tylko kilka sztuk a czasami w ogóle. Pszczoły robotnice nie mogą się rozmnażać stanowią więc tylko ciało tego superorganizmu, które podobnie jak komórki ssaków są odtwarzane aby organizm trwał. Ssaki i pszczoły troskliwie opiekują się młodym pokoleniem. Młoda matka pszczela po wylocie starej z rojem jest pod szczególną opieką robotnic. Otrzymuje w posagu rozbudowane gniazdo, zapas miodu i oczywiście część robotnic do pomocy, które nie odleciały z rojem. Po odbyciu lotu godowego jest otoczona stałą gwardią przyboczną, gotową na każde jej skinienie. Dzięki kopulacji z wieloma trutniami rodzina pszczela otrzymuje nawet kilkanaście linii genetycznych. To powoduje, że rodzina ta staje się bardziej odporna na choroby, lepiej zimuje i szybciej rozwija się wiosną. To jest właśnie mechanizm ciągłego dostosowywania się do warunków środowiska, czyli ewolucja w najczystszej postaci. Nie ma tu mowy o jakimś wymyślonym inteligentnym projekcie. Rodzina pszczela podobnie jak ssaki jest stałocieplna. W okresie rozwoju czerwiu rodzina utrzymuje stałą temperaturę w gnieździe na poziomie 33-36C. W okresie bezczerwiowym około 25C. Temperatura ciała ssaków to około 36C. Oprócz temperatury pszczoły utrzymują również na stałym poziomie wilgotność i zawartość CO2. Dowodem wielkiej niezależności od środowiska jest umiejętność klimatyzacji gniazda przez pszczoły od niezliczonych pokoleń. Człowiek potrafi robić to dopiero od kilkudziesięciu lat. Najnowsze badanie opublikowane w Scientific Reports wskazuje, że poszczególne pszczoły działają zaskakująco podobnie do neuronów w ludzkim mózgu. Zespół naukowców z Uniwersytetu w Sheffield w Wielkiej Brytanii zastosował model teoretyczny wykorzystywany w badaniu ludzkiej psychiki do analizy zachowania kolonii pszczół. Badanie potwierdza pogląd, że kolonie pszczół przypominają całościowy organizm - mówi prowadzący projekt Andreagiovanni Reina.
Jedyny w Polsce pomnik pszczoły, powstały w 1987 roku, znajduje się w Kielcach na skwerku przy ulicy Stefana Żeromskiego, niedaleko Kieleckiego Centrum Kultury. Jego autorem jest Stefan Dulny.  Pomnik pszczoły stoi również w mieście Ufa w Rosji.
Kiedy pszczoła zniknie z powierzchni Ziemi, człowiekowi pozostaną już tylko cztery lata życia. Skoro nie będzie pszczół, nie będzie też zapylania. Zabraknie więc roślin, potem zwierząt, wreszcie przyjdzie kolej na człowieka…”  Karol Darwin

MW

Źródła:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Pszczo%C5%82a_miodna

https://pl.wikipedia.org/wiki/Superorganizm

https://www.miesiecznik-pszczelarstwo.pl/

http://wzp-krakow.pl/poradnik/id/59.html

https://pl.wikipedia.org/wiki/Pszczo%C5%82a

http://kolopszczelarzy.rawicz.pl/poznaj-nasze-pszczoly

https://www.lasksiazek.pl/pl/p/Pszczoly-miodne-i-niemiodne/1331

http://pszczelidworek.pl/edukacja/cykl-zycia-pszczol/

https://www.portalpszczelarski.pl/artykul/374/ile_waza_pszczoly.html

http://www.portel.pl/wiadomosci/nie-taki-szerszen-straszny-opowiesci-z-lasu-odc-75/99739

http://www.tomekmiodek.pl/page/49

http://www.pasiekaambrozja.pl/teksty/rodzina.html

https://pasieka24.pl/index.php/pasieka-czasopismo-dla-pszczelarzy/91-pasieka-3-2013/1020-mowa-pszczol

https://pasieka24.pl/index.php/pasieka-czasopismo-dla-pszczelarzy/36-pasieka-1-2009/328-wybrane-zagadnienia-z-genetyki-i-hodowli-pszczo-cz-2

https://pasieka24.pl/index.php/pasieka-czasopismo-dla-pszczelarzy/69-pasieka-5-2012/700-pszczoa-starsza-od-dinozaurow

http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/26868,kielce-pomnik-pszczoly-miodnej.html

http://u-rysia.prv.pl/index.php?mod=bees

Bee Swarms Work Like Giant Brains, Where Each Bee Is a Nerve Cell

Dodatkowe informacje