Gorący oddech Ziemi

Gorący oddech Ziemi

W głębi Ziemi panuje olbrzymie ciśnienie i bardzo wysoka temperatura  spowodowana naciskiem skał leżących wyżej, przemieszczaniem się mas skalnych wskutek różnych procesów, rozpadem promieniotwórczym, czy też przetapianiem skał. W wielu miejscach na powierzchni Ziemi powstały niczym potężne zawory w instalacji centralnego ogrzewania – wulkany. Z szacunków naukowców wynika, że od 1600 roku blisko 300 tysięcy osób zginęło w wyniku aktywności wulkanicznej.

 Każdy chyba spotkał się z określeniem "superwulkan". Te najbardziej niebezpieczne nie hałasują, nie dymią i nie plują lawą. Tkwią cicho pod dużymi obszarami ziemi, wybrzuszając ją nieco i czekają. Ale gdy już się na dobre zbudzą, niszczą wszystko w promieniu tysięcy kilometrów, niosąc zimę, pył i śmierć. Jego komora magmowa ma z reguły objętość kilkunastu tysięcy kilometrów sześciennych. Po erupcji superwulkanu pozostaje ślad w postaci zapadłego krateru – gigantycznej kaldery o średnicy kilkudziesięciu kilometrów. W odróżnieniu od zwykłych wulkanów, superwulkany są płaskie. Erupcja superwulkanu może być nawet tysiące razy silniejsza od największych erupcji zwykłych wulkanów. Objętość wyrzuconego materiału wulkanicznego (magmy i materiałów piroklastycznych) przekracza 1000 km³. O superwulkanie mówi się, gdy jego erupcje zdarzają się niezwykle rzadko, a ich siła wynosi od 7 do 8 VEI (ang. Volcanic Explosivity Index). Indeks Aktywności Wulkanicznej to wskaźnik służący do określenia siły wybuchu. Wyznacza się go na podstawie jednego lub kilku kryteriów dotyczących erupcji, m.in. tego, jak wybuchał w przeszłości czy też na jaką wysokość wyrzucił materiał piroklastyczny. Gwałtowny wybuch z potężnym impetem wyrzuca trujące gazy oraz materiały piroklastyczne, które gromadzą się w atmosferze, a następnie spadają na powierzchnię ziemi. Skutki wybuchów mogą być katastrofalne, gdyż powodują lawiny gruzowe, opady zawierające skały, wylewy lawy, czy lahary. Erupcja wulkanu na morzu lub oceanie przyczynia się do powstania tsunami, które może mieć zasięg globalny i powoduje ogromne straty materialne, często powoduje trwałe zmiany w środowisku naturalnym. Wybuch superwulkanu zdarza się na Ziemi średnio co 50–100 tysięcy lat. Erupcje takie nie zdarzały się w czasach historycznych – wiadomo o nich tylko dzięki badaniom geologicznym. W ciągu 36 milionów lat na Ziemi doszło do 42 ogromnych erupcji superwulkanów. Ich skutki były katastrofalne. Obecnie znanych jest siedem takich obiektów, a jeden z nich znajduje się w Europie. Nie wiadomo na razie, ile superwulkanów istnieje na naszej planecie, badania wciąż trwają. Wielu naukowców zastanawia się jakie jest prawdopodobieństwo takiego wybuchu? Większość ludzi w ogóle nie ma nawet pojęcia, że takie niebezpieczeństwo w Europie istnieje.

Dla wielu kojarzy się z Parkiem Narodowym Yellowstone, gdzie znajduje się jeden, najbardziej znany tego typu obiekt. To jednak nie superwulkan pod Parkiem Narodowym Yellowstone w USA powinien nam spędzać sen z powiek, lecz znacznie bliższy wulkan Laacher See. Ten właśnie potwór tak bardzo trwoży Niemców, że stał się w 2009 roku kanwą filmu katastroficznego "Wulkan". Obrazuje on tok wydarzeń po gigantycznej erupcji, która niszczy okoliczne miejscowości i zmusza mieszkańców do walki o swoje życie. Znajduje się 8 kilometrów od miejscowości Andernach w Nadrenii-Palatynacie w zachodniej części Niemiec. To tylko 650 km od naszych granic. Wulkan wybuchł po raz ostatni z wielką siłą około 13 tysięcy lat temu. Indeks Eksplozywności Wulkanicznej (VEI) osiągnął poziom 6. Taka erupcja zdarza się na naszej planecie średnio raz na pokolenie. Wulkan wyprodukował kilkadziesiąt kilometrów sześciennych popiołów i pumeksu, które wzniosły się na wysokość ponad 20 kilometrów, a następnie rozprzestrzeniły się niemal po całej Europie, od Skandynawii aż po Włochy.  W odległości 10 km od miejsca erupcji warstwa materiałów wulkanicznych miała 10 m grubości. Duże opady popiołów miały miejsce w Dolinie Renu, gdzie warstwa materiałów wulkanicznych pokryła lasy i łąki na wysokość nawet 7 metrów. Stożek wulkaniczny zapadł się, tworząc okrągłą kalderę, która z biegiem czasu wypełniła się wodą, tworząc bardzo piękny akwen, największe jezioro kraterowe w tej części Europy. Jezioro Laacher See (dosłownie: jezioro Jezioro) otoczone wzgórzami, ma 2 kilometry średnicy, powierzchnię nieco ponad 3 kilometrów kwadratowych i głębokość do 53 metrów. Jest popularnym miejscem wypoczynku dla okolicznych mieszkańców, którzy pływają po akwenie łódkami i wędkują. Naukowcy są zdania, że wulkan nie jest wygasły, lecz tylko drzemie. Mają o tym świadczyć występujące co jakiś czas trzęsienia ziemi o małej i średniej sile. Średnio w ciągu roku dochodzi do kilkudziesięciu wstrząsów. Ostatni miał miejsce w czerwcu 2017 roku i miał siłę M 2.8. Wcześniej zdarzały się silniejsze wstrząsy dochodzące do M 4.0. Naukowcy zaobserwowali też znaczne kontrasty termiczne wody, a w pobliżu południowo-wschodniego brzegu również wydobywające się z dna krateru bąbelki dwutlenku węgla. Stąd też opinia, że wulkan jest gotowy wybuchnąć w każdej chwili z podobną siłą co tysiące lat temu. Najbardziej zagrożone są tak duże miasta jak Koblencja (oddalona o 24 km) oraz Bonn (o 37 km). Tam opady popiołów byłyby największe. Jednak skala erupcji byłaby katastrofalna, ponieważ wulkan jest w stanie wyprodukować 7 kilometrów sześciennych lawy oraz dziesiątki kilometrów sześciennych popiołów, które szczelnie pokryłyby niebo nad środkową Europą.

Tego typu superwulkany potrafią zmieniać klimat, przynosząc ochłodzenie i zabijając wszelkie życie w dużej odległości od miejsca wybuchu. Z podobną siłą wybuchł w 1883 roku Krakatau na Indonezji, a w 1991 roku wybuchł wulkan Pinatubo na Filipinach. Do atmosfery trafiło 20 milionów ton dwutlenku siarki i miliony ton popiołów. Doszło do kilkuletniego ochłodzenia klimatu. Średnia temperatura spadła o około 0,50C. Oczywiście nie były to wybuchy na miarę superwulkanów. Ostatni taki wybuch miał miejsce ok. 26,5 tysiąca lat temu (Taupo w Nowej Zelandii),Największym problemem jest fakt, że mimo zaawansowanej techniki nie możemy na razie dokładnie przewidzieć daty erupcji wulkanu, ale pewne jest, że kiedyś ona nastąpi. W ostatnich miesiącach obserwujemy wzrost aktywności wulkanicznej na całym świecie. Najbardziej spektakularne są ostatnie wylewy lawy na Hawajach wulkanu Kilauea. Aktywność przejawiają także te najgroźniejsze wulkany, odpowiedzialne za najpotężniejsze erupcje w historii Ziemi. Na razie nie ma powodów do bicia na alarm, ale jak długo jeszcze?

MW

Źródła:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Plama_gor%C4%85ca

https://pl.wikipedia.org/wiki/Wulkan

https://pl.wikipedia.org/wiki/Superwulkan

https://pl.wikipedia.org/wiki/Pacyficzny_pier%C5%9Bcie%C5%84_ognia

https://pl.wikipedia.org/wiki/Ekspansja_dna_oceanicznego

https://pl.wikipedia.org/wiki/Subdukcja

https://tvnmeteo.tvn24.pl/informacje-pogoda/ciekawostki,49/piec-najbardziej-smiercionosnych-wulkanow-swiata,230627,1,0.html

http://www.twojapogoda.pl/wiadomosc/2017-06-19/wulkan-w-niemczech-moze-wybuchnac-w-kazdej-chwili_1607998/

http://wyborcza.pl/1,145452,18584259,superwulkany-czy-grozi-nam-globalna-katastrofa.html

http://www.twojapogoda.pl/wiadomosc/2015-06-08/na-indonezji-budzi-sie-superwulkan-spiacy-od-70-tys-lat_1606171/

https://www.koniec-swiata.org/tag/superwulkan/

https://zmianynaziemi.pl/wiadomosc/odkryto-prawie-100-nowych-wulkanow-znajdujacych-sie-pod-antarktyda

http://losyziemi.pl/category/super-wulkan-2

https://tvnmeteo.tvn24.pl/informacje-pogoda/swiat,27/

http://losyziemi.pl/

 

 

Dodatkowe informacje