Na wzgórzach Roztocza

...

Wolę Roztocze z krągłym Gorajem
Wierzę w Wapielni sosnowy las
W Czartowe Pole razem z czartami 
Szumy nad Tanwią, głęboki piach

...

Fragment popularnej piosenki harcerskiej o Roztoczu wspomina o najwyższych kulminacjach naszej krainy.

 

Goraje to najwyższe wzniesienia Roztocza Rawskiego. Jedno z najwyższych na polskim Roztoczu to Krągły Goraj wysokości 388,74 m n.p.m., zwane w dawnym ludowym języku Kruhły Horaj. Wysmukły stożek, wznoszący się około 30 m ponad wierzchowinę, należy do grupy ostańców najstarszej rzeźby Roztocza. Zbudowany jest z piasków wapnistych z cienkimi przewarstwieniami piaskowców i iłów. Utwory te przykrywa kilkumetrowa czapa wapieni rafowych. Na szczycie do grudnia 1970 roku stała drewniana wieża triangulacyjna (wys. ok. 50 m), z której otwierał się widok na okolicę w promieniu 15 km. Z powodu zmurszenia drewna i osłabienia konstrukcji pod ciężarem śniegu zawaliła się. Można jedynie odnaleźć jej resztki. Na zboczach obu wzniesień czają się potężne bunkry z czasów II wojny światowej. Pozostałość po Linii Mołotowa, budowanej przez ZSSR w 1940 roku. Mapa wojskowa WIG z roku 1938 przedstawia okolice i wzgórza Goraje. Jak widać na mapie grzbiet Gorajów nie jest porośnięty lasem. Las porasta tylko strome stoki, natomiast na obu szczytach występuje roślinność trawiasta zaznaczona na mapie kolorem jasnozielonym. Można by to uznać za rodzaj połoniny, które współcześnie występują w Bieszczadach. Zrównania natomiast były intensywnie uprawiane rolniczo. Profil poprowadzony przez najwyższe fragmenty Gorajów ukazuje charakterystyczny układ tych dwóch wzniesień i jednocześnie różnice pomiędzy nimi. Krągły Goraj przypomina niezbyt rozległy powierzchniowo kopiec o symetrycznych, stromych zboczach i ostrym wierzchołku. Długi Goraj to asymetryczny podłużny garb o bardzo stromym zboczu od strony południowo-zachodniej i łagodniejszym zboczu na którym wyrastają dodatkowe wierzchołki od strony północno-wschodniej. Swój niepowtarzalny kształt Goraje zawdzięczają zalegającej na nich kilkumetrowej warstwie twardych wapieni rafowych i równie twardych warstw piaskowca pochodzących z neogenu. Podobne warstwy skalne występują również na  wierzchowinie lecz są słabiej zespolone.

Wapielnia to najwyższe wzniesienie Roztocza Środkowego (385m lub 386,2 m n.p.m. na różnych mapach). Z daleka widoczny jest jego charakterystyczny  stożek wznoszący się ponad okoliczne wzgórza o około 30 metrów. Ze szczytu roztacza się wspaniały widok na okolicę. Na Wapielnię dojdziemy pieszym Szlakiem im. Władysławy Podobińskiej oraz Szlakiem Centralnym. Najkrótsze dojście ze wsi Ulów lub Łasochy. Nazwa wzgórza pochodzi od wapieni nadających się do wypalania wapna, niegdyś tam eksploatowanych. Wzgórze jest ostańcem zbudowanym z twardych wapieni trzeciorzędowych, objętych ochroną jako pomnik przyrody. Zbocza Wapielni porasta piękny las jodłowo-sosnowo- bukowy. Na szczycie gęste krzewy leszczyny i głębokie wykopy w miejscach gdzie pozyskiwano wapień.  We wrześniu 1939 roku tuż obok Wapielni w nieistniejącej dziś gajówce stacjonował  sztab 55 Dywizji Piechoty Rezerwowej, której dowódcą był płk Stanisław Kalabiński.

 Nasze najwyższe wzniesienia leżące na północ od Łosińca nie są imponujące na tle wspomnianych wcześniej kulminacji Roztocza. Zbudowane są z opoki i gezy kredowej, która jest dość miękka i łatwiej ulega erozji niż twarde wapienie trzeciorzędowe. Mają jednak swój urok i warto wiedzieć, że takowe w naszej okolicy istnieją. Góra Hory (w języku ukraińskim hory = góry, 330,6 m n.p.m.), nazwa odnosi się do kilku leżących obok siebie płaskich wierzchołków o podobnej wysokości, na mapie została przypisana do jednego wzniesienia. Leży w odległości kilkuset metrów na zachód  od szosy Susiec-Tomaszów. Jest w całości porośnięta lasem. Na spłaszczonych wierzchołkach dominuje sosna, na zboczach można spotkać, jodłę buka i świerka. W odległości 800m w kierunku pn-zachodnim od Góry Hory leży nieco wyższa Złota Góra (332,6 m n.p.m.). Od strony północnej wzniesienie jest zagospodarowane rolniczo. Są tam pola uprawne ciągnące się prawie do Pasiek. Z trzech pozostałych stron zbocza wzniesienia porastają lasy. Od strony zachodniej są to głównie młodniki sosnowe zasadzone niedawno na porzuconych polach uprawnych. Od południa na bardzo stromym zboczu można spotkać różne rodzaje drzew, ale dominują tam brzozy i sosny. Od strony wschodniej dość łagodne zbocze porastają buki, jodły i świerki z rzadka sosny. Na zboczach obu wzniesień można spotkać głębokie i strome parowy, wytworzone przez wody w czasie gdy tereny te pozbawione były roślinności. Pomiędzy dwoma wzgórzami znajduje się głęboka  (około 30 m) sucha dolina porośnięta głównie sosną. Coraz częściej w dolinie i na wzgórzach spotyka się ślady pobytu jeleni.  Nazwa Złota Góra funkcjonuje wśród mieszkańców wsi, nie ma jej na mapach. Nie wiadomo dokładnie skąd się wzięła. Jedni mówią o roślinie, która dawniej porastała wzgórze.  Mogła to być tojeść pospolita lub nawłoć pospolita. Obie te rośliny mają piękne żółte kwiaty i z daleka ich większe skupiska przypominają złote łany. Rosną w naszej okolicy do dzisiaj. Inni mówią o ukrytym przed wiekami skarbem, który wciąż czeka na odkrycie. Oczywiście nie jest ważne skąd wzięła się nazwa, ważne jest, że miejscowa ludność kojarzy je z określonym miejscem i z czasem dana nazwa tak się przyjmuje, że zostaje odnotowana na urzędowych dokumentach i mapach.

 MW

Źródła:

3. http://www.roztoczewita.pl

4. http://www.roztocze.com

5. http://zpkprzemysl.pl

6. http://pl.wikipedia.org/

7. http://kamiennylas.pl/

8. http://polski.mapywig.org

 

Dodatkowe informacje