„Niedobrze panie Bobrze”

Bóbr europejski – (Castor fiber L.) Jest dużym gryzoniem z rodziny bobrowatych – Castoridae. Długość ciała dochodzi do 1m, ogon 28 – 38 cm, masa ciała 15 – 30 kg. Palce tylnych nóg spięte błoną pławną. Mocno spłaszczony ogon pokryty jest łuskami. Ubarwienie sierści od jasnobrązowego do niemal czarnego. Żyje w Eurazji, zamieszkuje wody od małych potoków do jezior. Nad brzegami kopie nory, na podmokłych terenach buduje żeremia (nawodne domki z chrustu i mułu w postaci dużych kopców), które zamieszkują całe kolonie.

 Prowadzi aktywny tryb życia w nocy i o zmierzchu. Przegradza rzeczki tamami utrzymującymi odpowiednio wysoki poziom wody. Młode rodzą się owłosione i widzą. Ze względu na cenne futro został prawie całkowicie wytępiony w wielu rejonach. Do niedawna był pod ścisłą ochroną i dlatego też w pełni udaje się jego reintrodukcja. Jest to fenomen przyrodniczy w całej Polsce, gdzie doliczono się już ponad 100 tysięcy bobrów. Znaczenie bobrów może być bardzo pozytywne. Stawy bobrowe lokalnie zmniejszają szczyt fali powodziowej. W ich okolicy podwyższa się i stabilizuje poziom wody gruntowej, zmniejsza się erozja oraz zwiększa osadzanie cząstek mineralnych i organicznych. Inicjowane są naturalne procesy bagienne. Niestety szkody, które wyrządzają bobry idą już w dziesiątki milionów złotych. Niszczą tamy przeciwpowodziowe, drogi, przepusty, zatapiają łąki i pola. Wycinają wszelkie drzewa wzdłuż rzek i potoków, ostatnio nawet wchodzą do miast i wsi. Od kilku lat w miejscach gdzie bobry bardzo się rozmnożyły i są szczególnie uciążliwe dokonuje się odstrzału redukcyjnego.

Siedliska bobrowe w okolicach Łosińca pojawiły się w 2003 roku. Na początku ich obecność nie była zauważana. Pierwszymi oznakami pobytu bobrów były ogryzione gałązki, ścięte w charakterystyczny sposób małe drzewka, w zimie — tajemnicze ślady na brzegu strumyka. Po półrocznym pobycie pojawiła się tama, która przegrodziła strumień w takim miejscu, że prawie natychmiast zaczął podnosić się poziom wody powyżej tamy. Na nasypie oddzielającym dawny staw rybny bobry wykopały kilka nor, które stały się ich miejscem schronienia. W tym czasie tama była stopniowo umacniana i podnoszona, systematycznie podnosił się poziom wody w Potoku, aż powstało jedno, podłużne jeziorko od tamy do wywierzyska (źródła Potoku Łosinieckiego), czyli około 200 m długości. Podtopieniu uległy położone nad strumykiem łąki, podniósł się poziom wody w dawnym stawie rybnym, co spowodowało przerwanie wału i woda ze stawu zaczęła przelewać się do Potoku. Bobry poradziły sobie z tym problemem budując drugą, mniejszą tamę. Dzięki temu niewielka tylko ilość wody przesącza się ze stawu do Potoku. Powyżej stawu powstało bagienko, które w 2005 roku zostało zagospodarowane przez pracowite gryzonie – powstało pierwsze żeremie. Stopniowo na Potoku Łosinieckim i jego dopływach zaczęły pojawiać się kolejne tamy i żeremie bobrowe. Po wycięciu drzew bobry przenoszą się w inne miejsce, gdzie mają ich pod dostatkiem. W przypadku sprzyjających warunków hydrologicznych (wolny prąd) i rzeźby terenu cieki bywają zabudowane kolejnymi tamami tak gęsto, że trudno jest znaleźć odcinki, w których woda płynie swym pierwotnym korytem. Woda przelewająca się przez tamę wpływa do następnego stawu, rozlewa się na szerokiej powierzchni, powoli płynie w stronę tamy, lub bocznych kanałów, tam przyspiesza nurt, trafia do następnego stawu. Po piętnastu latach pobytu bobry wyraźnie zmieniają krajobraz wzdłuż naszych potoków. Niestety oprócz działań pozytywnych są też negatywne. Największe szkody wyrządzają niszcząc wszystkie drzewa nad rzekami i zalewając wodą przyległe do rzek nisko położone tereny. Jeden ze stawów zagroził zniszczeniem drogi Zawadki — Łosiniec. Tama została rozebrana. Bobry przemieszczają się wzdłuż Potoku i wciąż zajmują nowe tereny, budują kolejne tamy i niszczą wszystkie drzewa rosnące blisko strumienia. Bobry tak się rozmnożyły, że na odcinkach Potoku powstają prawdziwe kaskady złożone z kilku kolejnych tam  spiętrzających wodę co kilkadziesiąt metrów. Taką kaskadę spotkamy na odcinku potoku przylegającym do Czarnej Łąki. Bobry zbudowały tam sześć kolejno następujących po sobie tam. Obszar przylegający do rzeki porośnięty jest gęstymi zaroślami olchy, wierzby i młodników sosnowych. Drzewa te wycinane  są systematycznie i dokładnie. Sosny mają zdartą korę od ziemi do wysokości około 1 metra. Te drzewa nie mają już szansy urosnąć, usychają więc na stojąco. Wierzby i olchy są ścinane i dzielone na drobne części służą do budowy tam i do jedzenia. W zboczach doliny tuż przy rzece widoczne nory w których znajdują schronienie bobry. Tereny niżej położone są podtopione i ulegają zabagnieniu.

 Pojawiają się więc problemy takie jak w wielu miejscach w Polsce. Może na mniejszą skalę bo i nasze rzeki a właściwie potoki też są małe. Ale bobrów wciąż przybywa a nasze małe potoki są jakby coraz mniejsze. Być może wkrótce i u nas trzeba będzie redukować liczbę bobrów poprzez odstrzał lub przesiedlanie. Niestety ponieważ bobry są już praktycznie wszędzie nie ma gdzie ich przesiedlać. Pozostaje skopiować metody stosowane w innych krajach: Okładanie wałów metalową siatką, obudowa metalową siatką drzew nad potokiem, przebudowa drzewostanów porastających brzegi rzek (usuwanie gatunków atrakcyjnych dla bobrów i nasadzenia tych nieatrakcyjnych),  Zachęcanie bobrów do zajmowania pewnych terenów, w połączeniu z ich zniechęcaniem do osiedlania się na innych. O tych działaniach powinny pomyśleć nasze władze zanim będzie za późno. A wszystko bez rozlewu krwi, wystarczy odrobina myślenia, dobrej woli i konsultacji przyrodników.

 MW

 

Źródła:

 https://pl.wikipedia.org/wiki/B%C3%B3br_europejski

https://www.polskieradio.pl/42/5202/Artykul/1683564,Szkody-wyrzadzane-przez-bobry-ida-w-miliony-zl-Jak-temu-zapobiec

https://estrzelce.pl/index.php/start/410-co-dalej-z-bobrami-w-tym-roku-mysliwi-odstrzelili-10-bobrow

http://rzeszow.rdos.gov.pl/co-z-bobrami-w-wojewodztwie-podkarpackim

http://natura.wm.pl/zwierzeta/54/Bobr-europejski

http://www.wlin.pl/rola-wody/bobr-i-jego-wplyw-na-srodowisko/bobr-europejski---ciekawostki

Dodatkowe informacje