Co w glebie piszczy?

Istotą powstawania gleby jest stopniowa przemiana skały lub zwietrzeliny skalnej w urodzajną glebę, która jest środowiskiem życia i umożliwia rozwój roślin. Odbywa się to przez kilka etapów cząstkowych. Zespół procesów cząstkowych, które prowadzą do powstania określonego typu gleby nazywamy procesem glebotwórczym.  

Procesy glebotwórcze przebiegają bardzo wolno, (setki i tysiące lat) nie obserwuje się ich bezpośrednio, a jedynie ich skutki. Podstawą procesów zachodzących w glebie jest nieustanny przepływ energii i wymiana materii między glebą a atmosferą, wodą glebową, skałą macierzystą  i żywymi organizmami. Gleba jest środowiskiem życia niezliczonej liczby organizmów, które ją bez przerwy mieszają, spulchniają i użyźniają.

W procesie tworzenia się gleby można wyróżnić kilka etapów:

wietrzenie skał - proces prowadzący do rozpadu i rozkładu skały litej i powstania zwietrzeliny, która jest niezbędna do utworzenia gleby.

humifikacja - proces tworzenia się próchnicy ze szczątków obumarłych roślin i zwierząt. Powstaje on przy udziale mikroorganizmów (bakterii, grzybów). Ilość próchnicy w glebie decyduje o jej żyzności.

migracja cząstek glebowych - przemieszczanie się cząstek glebowych związane z wsiąkaniem wody. Wytwarzają się wówczas poziomy (warstwy) charakterystyczne dla danego typu gleby.

Gleby Roztocza są słabo zróżnicowane. Roztocze Zachodnie pokryte jest glebami brunatnymi i bielicowymi pochodzenia lessowego. Pozostałe części Roztocza pokrywają gleby brunatne utworzone z gezów, nazywane często „rędzinami rzekomymi” oraz gleby wytworzone z piasków. Sporadycznie, zwłaszcza w strefie krawędziowej Roztocza Środkowego i na Roztoczu Południowym spotyka się gleby rędzinne na wapieniach trzeciorzędowych oraz gleby bagienne w dolinach rzecznych.

Gleby bielicowe i brunatne wytworzone z lessów występujące na Roztoczu Zachodnim są przeważnie „sztuczne” to znaczy powstały w wyniku zmycia erozyjnego wierzchniej warstwy do poziomu iluwialnego na zboczach wzniesień. Zawartość próchnicy dochodzi do 2%. Są to gleby wysokiej jakości, zaliczane do klasy bonitacyjnej II i III rzadko IV. Należą do kompleksu gleb pszennych.

Gleby bielicowe i brunatne wytworzone na piaskach występują w dolinie Sołokiji oraz górnym dorzeczu Wieprza na Roztoczu Środkowym. Gleby te mają profil głęboki, ze słabo wykształconym poziomem akumulacyjnym, o zawartości próchnicy 1-2%, kwaśnym odczynie oraz małą zasobnością w składniki pokarmowe.  Są mało zwięzłe i nadmiernie przepuszczalne, zaliczane do klasy bonitacyjnej IVa, IVb i V oraz kompleksu żytnio – ziemniaczanego i żytnio – łubinowego.

Mady piaszczyste i piaski rzeczne zalegają w większych dolinach rzek: Poru, Łady, Tanwi. Są to słabe gleby, wykorzystywane najczęściej na pastwiska, często stanowią nieużytki. Gleby błotne kształtują się pod wpływem nadmiernego uwilgotnienia w dolinach rzecznych i zagłębieniach terenowych. Wyróżnia się wśród nich gleby mułowo – bagienne, najczęściej wykorzystywane pod uprawę użytków zielonych. Gleby torfowe utworzone z torfów występują dość powszechnie na sąsiadującej z Roztoczem Równinie Biłgorajskiej. Gleby brunatne utworzone na zwietrzelinie opok i gezów formacji kredowej występują na Roztoczu Środkowym i Południowym. Mają skład mechaniczny glin, pyłów i piasków gliniastych o różnej zawartości części szkieletowych. Spotyka się je zwłaszcza na zboczach i w wyższych partiach Roztocza Środkowego. Na zboczach i wzniesieniach gdzie miąższość zwietrzeliny jest mała i płytko zalega słabo odwęglanowiona opoka, gleby mają charakter rędzin. Ten typ gleb zaliczany jest do klas bonitacyjnych IIIa i IVa oraz kompleksu żytniego bardzo dobrego, rzadziej pszennego.

W wyniku rewolucyjnych przemian w sposobach uprawy roli coraz częściej na polach pojawiają się wielkie traktory uzbrojone w ciężkie pługi, które dokonując głębokiej orki powodują wyrzucenie na powierzchnię gleby zwietrzeliny skał zalegających tuż pod nią. Często są to duże bloki opok lub gezów, z których zbudowane są roztoczańskie wzgórza. Niejednokrotnie na tych skałach można spotkać skamieniałości przewodnie kredy: amonity i belemnity. Zalegający po takiej orce na powierzchni rumosz utrudnia prace polowe. Na zwydmionych piaskach zalegających dolinę Potoku Łosinieckiego wytworzyły się gleby bielicowe z wyraźnym poziomem wmywania , który na profilu glebowym widoczny jest w postaci szerokiej na około 20cm wstęgi o barwie granatowo— szarej. Poniżej występuje skała macierzysta w postaci czystego piasku, wykorzystywanego często przez ludność jako materiał budowlany.

MW 

 

Źródła:

Jan Burczyński - Roztocze. Środowisko przyrodnicze.

Artur Pawłowski -  Roztocze. Przewodnik  

http://www.wlad.com.pl/Roztocze.htm

http://roztocze.org/pl/page/38/roztocze.html

http://www.geografia24.eu/index.php?strona=_opracowania/geo_270ty_g

http://geografia.opracowania.pl/etapy_procesu_glebotw%C3%B3rczego/

https://pl.wikipedia.org/wiki/Proces_glebotw%C3%B3rczy

Dodatkowe informacje