• Drukuj

Wielka wędrówka ludów

Pierwsze wieki naszej ery to okres wpływów rzymskich. Na terenach nie opanowanych przez Rzymian pojawiają się produkowane przez nich towary, którymi handlowano w całej Europie.

 

W trzecim ćwierćwieczu IV wieku nastąpiło wyraźne załamanie struktur osadniczych i zaczął się proces odpływania ludności. W wieku V obserwuje się rozrzedzenie osadnictwa przeworskiego na ziemiach polskich być może spowodowane najazdem Hunów lub wcześniej zagrożeniem tym najazdem. Na ten okres przypada znaczne pogorszenie klimatu wokół morza Bałtyckiego. W końcu wieku IV, a szczególnie w wieku V, nastąpiło znaczne oziębienie (najniższe temperatury od dwu tysiącleci). Bardzo wzrosła wilgotność, podniósł się poziom rzek i jezior, rozprzestrzeniły się bagna. Zatopione zostały miejscowości powstałe w okresie rzymskim

 W IV wieku rozpoczyna się wielka wędrówka ludów, którą zapoczątkowało wtargnięcie dzikich Hunów na tereny Europy. Szlaki tych wędrówek prowadziły również przez tereny dzisiejszego Roztocza. W okolicach Ulowa odkryto stanowiska germańskiego ludu Herulów z początku IV wieku. Przez wiele lat prężne i silne królestwo Herulów opierało się Gotom. Upadło w IV wieku, po tym jak wojownicy króla Hermanaryka podbili i zhołdowali nadwołżańskie  ludy Północy, co uniemożliwiło Herulom handel z tymi ludami i zniszczyło podstawę ich gospodarki. Herulowie dokonywali pochówków ciałopalnych, układając zwłoki z całym dobytkiem na drewnianych platformach. W spopielonych grobach archeolodzy odkrywają dziś ceramikę, metalową biżuterię, rzymskie monety i... starożytne „złoto” — mnóstwo stopionego w grzebalnym ogniu szkła. W pierwszych wiekach naszej ery szkło było największym skarbem, a wyrabiane z niego puchary czy paciorki stanowiły o bogactwie właściciela. Jedna z osad miała aż 13 ha powierzchni, druga 7, a blisko hektarowe cmentarzysko może kryć nawet do pół tysiąca pochówków. Prace wykopaliskowe prowadzą archeolodzy z UMCS w Lublinie.

Hunowie - lud pochodzenia tureckiego, wywodzący się ze wschodnich obszarów Azji Środkowej podbili w okolicach Jeziora Aralskiego Alanów w połowie IV wieku, opanowali stepy nad Wołgą i Donem, skąd uderzyli na południe. Zadali klęskę państwu Ostrogotów nad Pontem  i spowodowali ich wędrówkę na zachód. Na przełomie IV i V w. opanowali rzymską prowincję Mezję, a na początku V w. na stepach nad Cisą i środkowym Dunajem założyli swoje własne państwo i stąd narzucili swoją władzę okolicznym ludom. W pierwszej połowie V wieku rozpoczęli systematyczne najazdy na cesarstwo wschodnio-rzymskie. Szczytowym okresem potęgi Hunów było panowanie Attyli w latach 434-453. Kronikarz Jordanes tak pisał o Attyli: „Był człowiekiem, który przyszedł na świat, by trwożyć ludy i napawać postrachem kraje. Niepojętym zrządzeniem losu wszędzie wzniecał grozę”. Hunowie panowali wtedy nad obszarem od Kaukazu po Ren. W roku 451 wtargnęli do rzymskiej Galii, ale zostali pokonani przez rzymskiego wodza Aecjusza na Polach Katalaunijskich. Po śmierci Attyli w roku 453 państwo Hunów rozpadło się.

Na przełomie wieków V/VI na dużym obszarze Europy Środkowej i Wschodniej pojawiła się zupełnie nowa kultura archeologiczna (różna od wcześniejszych kultur okresu rzymskiego). Znaleziska interpretuje się jako przejaw rozchodzenia się Słowian, którzy w V-VI wieku wyruszyli ze swych pierwotnych siedzib w Europie Wschodniej w wielką wędrówkę na zachód i południe. Nowa kultura wyróżniała się kilkoma cechami:

1. Czworokątne ziemianki (16-20 m2) z kamienno-glinianym piecem.

2. Ceramika - tylko jeden typ naczynia - garnek lepiony ręcznie.

3. Brak znalezisk grobowych.

4. Ubóstwo kultury materialnej.

5. Rolniczy charakter gospodarki.

Nie ulega wątpliwości, że nowa ludność to przybysze osiedlający się tu w momencie, gdy wycofały się plemiona gockie, sarmackie i huńskie, pozostawiając ziemie żyzne i dobrze zagospodarowane. W wieku V/VI tereny południowo-wschodniej Polski były zachodnią peryferią świata słowiańskiego.

 Jordanes (ok. 554 roku) pisał, że „U podnóża Karpat, opadających na północ, poczynając od miejsca narodzin rzeki Vistuli, na bezkresnych przestrzeniach żyją ludne plemiona Wenetów chociaż ich nazwy zmieniają się zależnie od różnych rodów i miejsca pochodzenia, przeważnie oni wszyscy znani są pod trzema nazwami: Wenetów, Antów i Slawenów”.

Być może wkrótce archeologia zweryfikuje te dane i okaże się, że nieco inaczej przebiegały procesy osadnicze na terenie Roztocza i całej Polski. Tylko w okolicy Łosińca jest wiele kurhanów, które do tej pory nie zostały jeszcze zbadane, a takich miejsc na Roztoczu jest wiele. Musimy jednak pamiętać, że historia Słowian na naszych terenach zaczęła się już w czasach rzymskich a możliwe, że nawet dużo wcześniej.

 MW

Źródła:

  1. Artur Pawłowski Roztocze Środkowe.
  1. Grzegorz Jagodziński Koncepcja pochodzenia Słowian
  1. Leszk Pachoń Szkice gockie O scytyzacji Gotów Wschodnich, o Herulach i zmierzchu królestwa Hermanaryka
  1. Maria Miśkiewicz Jak wędrowali Słowianie
  1. Andrzej Urbański Osady, cmentarzyska, grodziska. Ślady osadnictwa pradziejowego i z okresu wczesnego średniowiecza na Roztoczu.
  1. Jan Buraczyński. 2011. Roztocze. Dzieje osadnictwa. Wydanie II.
  1. http://portalwiedzy.onet.pl/1485,,,,hunowie,haslo.html
  1. https://pl.wikipedia.org/wiki/Hunowie