Roztocze w rękach wielkich magnatów

Z początkiem XVII wieku trzy rody magnackie podzieliły miedzy siebie roztoczańskie włości. Zamojscy zajęli Łosiniec, Rogóźno i część Wieprzowego Jeziora. Łaszczowie – Narol i Rudę Wołoską. Świętosław Lipski przejął Przeworsk (obecny Przeorsk)

 

Posiadając potężne zaplecze gospodarcze rody magnackie zainteresowane były rozwojem nabytych ziem i wydatnie przyspieszyły procesy osadnicze na Roztoczu. Szczególne znaczenie miało powstanie ordynacji zamojskiej, której celem nadrzędnym była budowa i rozwój nowych miast i wsi na nabytych terenach. W naszym rejonie powstało miasto Jelitowo przemianowane na Tomaszów, wsie: Maziły, Pasieki, Wólka Łosiniecka, Zawadki. Podobny proces odbył się w dobrach Łaszcza: powstało miasto Florianów (obecny Narol), wsie: Kadłubiska (wcześniej Nowa Osada), Chyże i Jeziorna. Florian Łaszcz Nieledewski w 1609 roku założył również miasto Łaszczówka, które miało być konkurencją dla Jelitowa. Świętosław Lipski niedawny przybysz z województwa kaliskiego objął Przeworsk i południową część dziedzictwa Małdrzyków i Marcinowskich. W roku 1607 założył Bełżec, a w roku 1613 Lipsko, które było lokacją konkurencyjną dla Florianowa.

W ciągu 200 lat skromny majątek Małdrzyków został przekształcony dzięki działalności kolejnych właścicieli w trzy poważne włości rodów magnackich. W tym okresie powstało kilkanaście ludnych i bogatych wsi oraz 5 dużych miast, z których Łaszczówka i Bełżec nie były udanymi lokacjami, przyczyniły się jednak do wzrostu sieci osadniczej w tym regionie. Z powyższego przeglądu wynika, że wszystkie kolonizacyjne poczynania własności książęcej, a później królewskiej w tej części Roztocza wykorzystywały wołoski model ustroju gruntowego i częściowo wołoskich osiedleńców. Obserwowana przez dwa stulecia kolonizacja Roztocza i obszarów przyległych w obrębie województwa bełskiego była procesem, który nie wygasł w początkach XVII w. lecz trwał dalej. Wieki XV i XVI zadecydowały o awansie tego zaniedbanego obszaru.

Był to również proces o bardzo dużym znaczeniu gospodarczym. Kolonizacja bełskiego odcinka Roztocza nie pominęła żadnego zakątka tej krainy, lecz ze szczególną intensywnością objęła środkową część między źródłami Tanwi, Sołokiji i Wieprza. Rezultatem tych wszystkich działań było kilkadziesiąt nowych osad, gwałtowne przyspieszenie urbanizacji i zorganizowanie nowych majątków. Rozwój rolnictwa kosztem lasów i nieużytków, wprowadzenie osadnictwa na wyższe, trudniejsze do zagospodarowania obszary słabych gleb bielicowych. Zwiększenie zaludnienia i przekształcenie zacofanego obszaru w dynamicznie rozwijający się, bogaty region, interesujący przedsiębiorczych przedstawicieli powstałej niedawno warstwy szlacheckiej i magnatów

 MW

Źródła:

  1. Józef Niedźwiedź - Leksykon historyczny miejscowości dawnego województwa Zamojskiego
  2. Jan Buraczyński. 2011.-  Roztocze. Dzieje osadnictwa. Wydanie II.
  3. Janusz Peter.-  Szkice z przeszłości miasta kresowego.
  1. Artur Pawłowski  - Roztocze Środkowe.
  2. Andrzej Janeczek, - Osadnictwo pogranicza polsko-ruskiego

Dodatkowe informacje