Grody Czerwieńskie — walka o granice

Według najnowszych badań międzyrzecze Bugu i Wieprza zamieszkiwało plemię Lędzian, które już w IX wieku tworzyło związek plemienny składający się z trzech grup osadniczych: sandomierskiej, lubelskiej i czerwieńskiej. Roztocze w całości znajdowało się w obszarze Grodów Czerwieńskich od najpotężniejszego z tych grodów - Czerwienia.

 

Czerwień lub Czerwonogród leżał nie nad Bugiem w miejscu gdzie dziś znajduje się wioska Czermno lecz nad Dniestrem na Podolu.  Horodenka, Horodnica, Gródek, Dźwinogrody, Holihrody, Okopy, Chocim, Kamieniec. Określano je wspólną nazwą Grodów Czerwieńskich, jako że leżały w bliskim sąsiedztwie Czerwienia, który był najpotężniejszym z tych grodów i niewątpliwie ich stolicą. Oprócz tych znanych grodów na Roztoczu znajdują się ślady grodzisk w Guciowie, Szczebrzeszynie i Suścu (wzgórze Zamczysko), których istnienie datowane jest na okres tworzenia się państwa polskiego. W skład państwa Polan, związek Lędzian wszedł w czasach panowania Mieszka I. Nazwa Czerwienia, Ziemi Czerwieńskiej i Rusi Czerwonej (a także miesiąca czerwca i samego koloru czerwonego) pochodzi, według powszechnie uznanej obecnie teorii Brücknera, od owada – czerwca polskiego (Porphyrophora polonica, Margorodes polonicus), z którego wyrabiano czerwony barwnik, jeden z głównych artykułów eksportowych Polski od czasów niepamiętnych aż do XVI wieku. Barwnika tego używano do farbowania tkanin i nici, które były używane w stroju lechickim. Czerwiec żyje wyłącznie na korzeniach rośliny zwanej czerwcem trwałym. Czerwiec trwały (Scleranthus perennis) rośnie na całym historycznym obszarze Wielkiej Polski ale tylko na ziemiach piaszczystych, suchych, na wyżynach i pagórkach leśnych, ugorach i stepach. Nie rośnie na bagnistym czarnoziemie nad Huczwą. Inne pochodzenie nazwy jest takie, że w samym Czerwonogrodzie i okolicach występują wielkie czerwone skały. Czerwone zbocza wzgórz i czerwone brzegi głębokich wąwozów rzek były z daleka widoczne i musiały uderzać swą niezwykłą barwą, dając być może powód do nazwania tych ziem czerwonymi. W tym czasie na ziemie nad Bugiem i Dniestrem wkroczyło chrześcijaństwo w obrządku wschodnim (prawosławie) przyniesione przez Cyryla i Metodego z Bizancjum w ramach państwa Wielkomorawskiego. W grodach zbudowano murowane, niewielkie cerkwie, przybyli też pierwsi duchowni. Od czasów niepamiętnych, wspomniane grody należały do Lachów – Lechitów. Na całym ogromnym terytorium Lechitów nie było granic międzypaństwowych, w szczególności rzeki nie stanowiły granic, a odwrotnie – ośrodki osiedlenia i równocześnie linie komunikacyjne. Możemy wobec tego mówić jedynie o ośrodkach i obszarach osiedlenia. W X i XI wieku toczyły się walki o tereny ziemi czerwieńskiej między Polską a Warego-Rusami i równocześnie ustalała się granica między tymi państwami.

W roku 981 - jak zapisał kronikarz ruski Nestor – książę kijowski Włodzimierz najechał zbrojnie Grody Czerwieńskie i przyłączył je do swojego państwa. Ten sam kronikarz pisze o wyprawie księcia polskiego Bolesława Chrobrego w 1018 roku na Kijów. Wtedy to Grody Czerwieńskie zostały odebrane Rusi. Z wypadków tych widać, że władcy Polski uważali Ziemię Czerwieńską za istotną część Polski i za każdym razem, kiedy podporządkowywali sobie Kijów, Ziemia Czerwieńska była przyłączana bezpośrednio do Polski jako jej nieodłączna, starożytna część. Nigdy nie określono obszaru, który należał do tych grodów, ani lokalizacji samego Czerwienia. W historii Polski przyjęto, że nazwa Czerwień jest tożsama z nazwą Czerwony Gród czyli Czerwonogród na Podolu, nad  rzeczką Dżuryn, tuż przy jej ujściu do Dniestru, a teren „Grodów” jest tożsamy z terenem późniejszej Rusi Czerwonej (plus część Podola, Wołynia i Bukowiny). Jest to dokładnie teren centrum praojczyzny Słowian.

W roku 1031 Jarosław Mądry, wykorzystując załamanie wewnętrzne Polski przyłączył ponownie do Rusi Grody Czerwieńskie. W kronikach ruskich zapisano: "Jarosław i Mścisław zebrali mnogie wojska. Szli do Polski i zajęli na powrót Grody Czerwieńskie, i spustoszyli Polskę, i mnóstwo jeńców polskich przywiedli". Po tym wydarzeniu notuje się nasilenie osadnictwa ruskiego na ziemi czerwieńskiej. Czerwień i inne grody zostały obsadzone przez drużyny ruskie. Ponadto wokół grodów osiedlali się ruscy rzemieślnicy i chłopi W latach 1031-1039 Jarosław Mądry chcąc zabezpieczyć granicę Rusi na Wieprzu, buduje gród Sutiejsk (Sąsiadka). Po nieudanych próbach odebrania Grodów Czerwieńskich w XI wieku przez władców polskich wchodzą one na stałe w skład Księstwa Halicko - Włodzimierskiego. Kres Grodom Czerwieńskim przynieśli Tatarzy. W roku 1240 pojawiły się tutaj czambuły mongolskie pod wodzą Batu-Chana. Grody w Czerwonej Rusi, Wołyniu jak również te na Roztoczu zostały spalone i zniszczone. Księstwa ruskie dostały się na długie dziesięciolecia pod zwierzchnictwo mongolskie. Polska będąc w tym czasie rozbita na dzielnice nie interweniowała. Po okresie najazdów tatarskich, węgierskich i ruskich zaludnienie Ziemi Czerwieńskiej, zwanej teraz Ziemią Halicką,  znacznie zmalało. Zaczęło wzrastać dopiero w okresie pokoju po odzyskaniu tego kraju przez Kazimierza Wielkiego. Wtedy zaczęto go nazywać Rusią Czerwoną. Czerwień był zrujnowany i w ciągu wieków stracił swoje znaczenie na rzecz Halicza i w końcu Lwowa. Jednak Czerwień – Czerwony Gród lub Czerwonogród –  przez cały ten czas pozostał grodem – zamkiem, miastem. I jest nim do dzisiaj, chociaż nie ma go na oficjalnych mapach.

W okresie panowania komunistycznej manii zmieniania nazw miejscowości nazwano go Uroczyszcze Czerwone lub Nyrkowem od nazwy pobliskiej wsi. Wystarczy jednak przejść całą drogę pod zamkową górę, dotknąć potężnych murów i popatrzeć na rozległą naddniestrzańską okolicę z czerwonymi górami, żeby wiedzieć na pewno, że tu właśnie było kiedyś miasto, zamek, stolica dużego kraju – Ziemi Czerwieńskiej. Mury, które dziś widzimy, pochodzą z XVII czy najwyżej XIV wieku, ale właśnie ich powstanie tutaj i istnienie przez te setki lat świadczy, że ten wielki gród był tam zawsze, podobnie jak Kraków, Przemyśl czy Kalisz są zawsze na swoich miejscach. Nie można małej mieścinie jaką była zawsze i jest obecnie Czermno przypisywać cech potężnego grodu i stolicy rozległej krainy historycznej. Zresztą nazwa Czermno nie ma nic wspólnego z czerwienią a jest staropolskim określeniem czeremchy, która wraz z ewolucją języka z czasem zmieniła się we wschodnie Czeremoszno i Czeremno, wreszcie Czremno i ostatecznie Czermno.

MW

 

Źródła:

http://blogmedia24.pl/node/50524

http://www.lwow.com.pl/semper/sf-historia.html

https://pl.wikipedia.org/wiki/Grody_Czerwie%C5%84skie

https://pl.wikipedia.org/wiki/Czerwie%C5%84_(gr%C3%B3d)

https://pl.wikipedia.org/wiki/Czerwonogr%C3%B3d_(obw%C3%B3d_tarnopolski)

http://www.ciekawe-miejsca.net/pliki/czerwonogrod.pdf

 

Dodatkowe informacje